مقدمه
این استاندارد یک قسمت از مجموعه استانداردها ملی ایران شماره 21549 است. سایر قسمتها این مجموعه به شرح زیر است:
– قسمت :2 روشها آزمون
1 هدف و دامنه کاربرد
هدف از تدوین این استاندارد، تعیین انواع و نسبت مواد اولیه مورد استفاده برای کامپوزیتها بازیافتی چوبپالستیک (که از این پس WPRC نامیده میشوند)، الزامات بهداشتی و ایمنی آنها و روشها آزمون این خواست است.
این استاندارد برای WPRC که عمدتاً به عنوان مصالح ساختمانی استفاده میشود، کاربرد دارد.
2 مراجع الزامی
در مراجع زیر ضوابطی وجود دارد که در متن این استاندارد به صور الزامی به آنها ارجاع داده شده است. بدین ترتیب، آن ضوابط جزئی از این استاندارد محسوب میشوند. در صورتیکه به مرجعی با ذکر تاریخ انتشار ارجاع داده شده باشد، اصلاحیه ها و تجدیدنظرها بعد آن برای این استاندارد الزامی نیست. در مورد مراجعی که بدون ذکر تاریخ انتشار به آنها ارجاع داده شده است، همواره آخرین تجدیدنظر و اصلاحیه ها بعد برای این استاندارد الزامی است.
- ISO 472, Plastics- Vocabulary
- ISO 12460-4, Wood-based panels- Determination of formaldehyde release- Part 4: Desiccator method
- ISO 12846, Water quality- Determination of mercury- Method using atomic absorption spectrometry (AAS) with and without enrichment
- ISO 13061-1, Physical and mechanical properties of wood- Test methods for small clear wood specimens- Part 1: Determination of moisture content for physical and mechanical tests
- ISO 16000-3, Indoor air- Part 3: Determination of formaldehyde and other carbonyl compounds in indoor air and test chamber air- Active sampling method
- ISO 16000-9, Indoor air- Part 9: Determination of the emission of volatile organic compounds from building products and furnishing- Emission test chamber method
- ISO 17294-2, Water quality- Application of inductively coupled plasma mass spectrometry (ICP-MS)- Part 2: Determination of selected elements including uranium isotopes
3 اصطلاحات و تعاریف
در این استاندارد، علاوه بر اصطلاحات و تعاریف تعیین شده در استاندارد ISO 472، اصطلاحات و تعاریف زیر به کار میرود:
- کامپوزیت بازیافتی چوبپالستيك (wood-plastic recycled composite, WPRC): مخلوطی از مواد چوبی/الیاف طبیعی و پلاستیکهای گرمانرم، ساخته شده با قالبگیری پلاستیکی و حاو مواد بازیافتی (طبق زیر بند 2-1) به عنوان ماده اولیه که حداقل 58% از کل جرم کامپوزیت را تشکیل میدهد.
- ماده بازیافتی (recycled material): مواد خارجی چوبی (طبق زیر بند 5-1)، مواد خام پلاستیکی بازیافتی یا سایر مواد قابل بازیافت که با عنوان پسماند دور ریخته میشود میتوانند به عنوان ماده اولیه کامپوزیتهای چوبپالستیک (طبق زیر بند 3-1) مورد استفاده قرار گیرند.
- ماده اولیه (بکر) (virgin material): پلاستیک و سایر مواد به شکل دانه، گرانول، پودر، لخته و غیره که مورد استفاده یا فرآیند دیگر به جز موارد مورد نیاز برای ساخت اولیه آن، قرار نگرفته است.
- ماده خام چوبی (woody raw material): مواد خام چوبی با پایه گیاهی یا باقیمانده از گیاه یا محصول ثانویه باقیمانده از گیاه که برخی فرآیندها مانند انتخاب، خردشودگی یا سنگزنی روی آن اعمال شده است یا ماده چوبی موجود در WPRC برای بازیافت که به عنوان ماده اولیه کامپوزیت بازیافتی چوبپالستیک (طبق زیر بند 3-1) استفاده میشود.
- سایر مواد خام (other raw material): مواد خام به غیر از مواد خام چوبی و مواد اولیه پلاستیکی که در کامپوزیت بازیافتی چوبپالستیک استفاده میشوند.
- ماده غیر اسفنجی (non-foaming material): کامپوزیت بازیافتی چوبپالستیک که فاقد حفره های هوای داخلی است.
- ماده اسفنجی (cellular material): کامپوزیت بازیافتی چوبپالستیک دارای حفره های هوای داخلی که عمدتاً برای کاهش وزن در آن پراکنده شده اند.
4 مقدار ماده بازیافتی
4-1 نمایش مقدار ماده بازیافتی
مقدار ماده بازیافتی WPRC به صورت نسبت جرم مواد بازیافتی استفاده شده به جرم کل ماده، تعریف میشود و باید به‌صورت درصد بیان شود. مقدار عددی مواد بازیافتی باید به نزدیکترین عدد صحیح گرد شود.
4-2 طبقهبندی بر اساس مقدار ماده بازیافتی
طبقهبندی بر اساس مقدار ماده بازیافتی WPRC و نمادهای مورد استفاده برای نشان دادن طبقهبندی، باید مطابق با جدول 3 باشد.
| جدول -1 طبقهبندی و نمادهای مقدار ماده بازیافتی |
|---|
| نماد طبقهبندی مقدار |
| ≤ 40 % R40 |
| ≤ 50 % R50 |
| ≤ 60 % R60 |
| ≤ 70 % R70 |
| ≤ 80 % R80 |
| ≤ 90 % R90 |
استفاده از نماد برای مقدار ماده بازیافتی WPRC نشان میدهد که محصول طبقهبندی شده به کاهش پسماند کمک میکند یا یک محصول/ماده سازگار با محیطزیست است که برای ارتقاء کیفیت آب و خاک و همچنین حفاظت از محیطزیست/زمین استفاده میشود.
4-3 فرمول محاسبه مقدار ماده بازیافتی، R
فرمول مقدار ماده بازیافتی WPRC، R، با استفاده از مقادیر جرمی مطابق فرمولهای ارائه شده محاسبه میشود:
R = (WWR + WPR + WFR) / M * 100
که در آن؛
- R مقدار ماده بازیافتی، برحسب درصد؛
- WWR = جرم ماده اولیه چوبی بازیافتی در مواد اولیه چوبی موجود در WPRC، برحسب کیلوگرم؛
- WPR = جرم ماده اولیه گرمانرم بازیافتی در مواد اولیه گرمانرم موجود در WPRC، برحسب کیلوگرم؛
- WFR = جرم ماده بازیافتی در WPRC که مواد اولیه چوبی و مواد اولیه گرمانرم از آن جدا شدهاند، برحسب کیلوگرم؛
- M جرم کل WPRC، برحسب کیلوگرم است.
در ادامه توضیحاتی در مورد کسر جرمی و نحوه محاسبه آمده است و جدولهایی برای اجزاء جرم کل WPRC و کسر جرمی کل ارائه شدهاند.
| جدول -7 اجزاء جرم کل WPRC |
|---|
| جرم کل WPRC = M |
| ماده اولیه چوبی: ماده بکر m_WV ، ماده بازیافتی m_WR |
| ماده اولیه گرمانرم: ماده بکر m_PV ، ماده بازیافتی m_PR |
| دیگر مواد اولیه: ماده بکر m_FV ، ماده بازیافتی m_FR |
مطابق با استاندارد ISO 13061-1 برای محاسبه جرم کل WPRC (m)، باید از جرم‌ها مخصوص یا پس از خشک شدن استفاده شود و مقدار رطوبت تا یک رقم اعشار گرد شود.
فرمول (2) برای محاسبه مقدار مواد بازیافتی WPRC با استفاده از مقادیر کسر جرمی، بیان شده است:
R = WwR/100 * Ww + WpR/100 * Wp + WfR/100 * Wf
که در آن؛ R مقدار ماده بازیافتی بر حسب درصد است و پارامترهای دیگر کسر جرمی هریک از مواد بکر و بازیافتی را نشان میدهند.
5 مواد اولیه
5-1 قابلیت ردیابی مواد اولیه
بکر یا بازیافتی بودن مواد اولیه برای WPRC باید در زمان پذیرش، از طریق استانداردها یا سایر روشهایی که کیفیت آنها را گواهی میکند، مورد تأیید قرار گیرد.
5-2 مواد اولیه چوبی
مواد اولیه چوبی پذیرفته شده به عنوان مواد بازیافتی باید به‌صورت مواد باقیمانده از ساخت و ساز، صنعت، جنگلداری، کشاورزی، پشتیبانی یا موارد دیگر همانطور که در جدول الف-3 آورده شده است، طبقهبندی شوند.
5-3 مواد اولیه پلاستیک
مواد اولیه پلاستیک باید پلاستیکهای گرمانرم فهرست شده مطابق جدو ب-3 باشند. نمادها و اصطلاحهای اختصاری مطابق استاندارد ISO 1043-1 استفاده میشود. علاوه بر موارد فهرست شده در جدول ب-3، پسماندهای پلاستیکی نیز میتوانند به عنوان اجزاء WPRC استفاده شوند.
5-4 سایر مواد اولیه
سایر مواد اولیه به افزودنی‌هایی مانند روان‌کننده‌ها، پایدارکننده‌ها، سازگارکننده‌ها و رنگدانه‌ها و نرم‌کننده‌ها اشاره دارند.
6 نسبت مواد اولیه
6-1 نسبت (کسر جرمی) مواد اولیه چوبی
نسبت مواد اولیه چوبی موجود در WPRC (%) باید به‌صورت نسبت جرم مواد اولیه چوبی (ww) به جرم کل WPRC (m) برحسب درصد بیان شود، که مطابق فرمول ارائه شده محاسبه میشود.
6-2 نسبت (کسر جرمی) مواد اولیه پلاستیکی
نسبت مواد اولیه پلاستیکی موجود در WPRC (%) باید به‌صورت نسبت جرم مواد اولیه پلاستیکی به جرم کل WPRC (m) برحسب درصد بیان شود، که مطابق فرمول مربوط محاسبه میشود.
6-3 طبقهبندی
انواع WPRC باید براساس روش قالبگیری و کاربرد اصلی آن مطابق جداول مربوط طبقهبندی شوند.
| جدول -4 طبقهبندی بر اساس روش قالبگیری |
|---|
| مواد غیر اسفنجی (نماد S): WPRC که دارای حفره های هوای داخلی نیست. |
| مواد اسفنجی (نماد F): WPRC دارای حفره های هوای داخلی که عمدتاً برای کاهش وزن پراکنده شدهاند، از جمله مواد که با مواد غیر اسفنجی با استفاده از روشهایی مانند قالبگیری چند تیه، ترکیب شدهاند. |
| جدول -5 طبقه بندی بر اساس کاربرد اصلی |
|---|
| منطقه کاربرد: خارجی (EX) – کاربرد اصلی مثال: مواد عرشه، کفپوش و پله؛ مواد دودکش، نرده، دروازه، بالکن، تراس، آتیچیو؛ نیمکتها. مورد استفاده در فضاهای بیرونی که در معرض فشار خارجی نسبتاً بالاتری قرار دارند. |
| منطقه کاربرد: داخلی (IN) – کاربرد اصلی مثال: مواد کفپوش، مواد لوازم نصب کردنی، مواد روکش. مورد استفاده در فضاهای داخلی که در معرض فشار خارجی نسبتاً پایین‌تر قرار دارند. |
7 الزامات بهداشت و ایمنی مواد
جنبه‌های بهداشتی و ایمنی WPRC هنگام آزمون مطابق با زیربند 9-2 باید با جدول 6 مطابقت داشته باشد.
| جدول -6 جنبه‌های ایمنی و بهداشتی |
|---|
| آزمون: مقدار انتشار مواد فرار (فرمالدهید) • روش الف: روش خشک‌کن • واحد mg/l (با توجه به استانداردهای کشور) |
| آزمون: انتشار مواد فرار • روش ب: محفظه آزمون انتشار • واحد µg/(m2.h) (با توجه به استانداردهای کشور) |
| آزمون: تولوئن, زایلن, اتیل بنزن, استایرن • واحد µg/(m2.h) (با توجه به استانداردهای کشور) |
| آزمون مقدار ماده سمی پاکسازی شده: کادمیم، سرب، جیوه، سلنیوم، آرسنیک، کروم شش ظرفیتی • واحد mg/l (با توجه به استانداردهای کشور) |
تاکنون استانداری تدوین نشده است و مقررات ملی در این زمینه وجود ندارد.
8 روشهای آزمون
8-1 نمونه‌برداری از آزمونه‌ها
معیارهای نمونه‌برداری از هر دو ماده اسفنجی و غیر اسفنجی در جدول 7 آورده شده است.
| جدول -2 معیارهای نمونه‌برداری از مواد اسفنجی و غیر اسفنجی |
|---|
| آزمون: مقدار انتشار مواد فرار – فرمالدهید: روش الف (روش خشک‌کن) – برگرفته از یک محصول: یک مجموعه شامل آزمونه‌هایی با اندازه تقریبی 9×39 cm و مساحت کل 3488 cm2 است. تعداد مجموعه آزمونه: 2 |
| روش ب: روش محفظه آزمون انتشار – برگرفته از سطح محصول مطابق با استاندارد ISO 16000-9. تعداد مجموعه آزمونه: 3 |
| برای تولوئن، زایلن، اتیل‌بنزن، استایرن: برگرفته از یک محصول مطابق با استاندارد ISO 16000-9. تعداد مجموعه آزمونه: 3 |
| برای مقدار ماده سمی پاکسازی شده (کادمیم، سرب، جیوه، سلنیوم، آرسنیک، کروم شش ظرفیتی): برگرفته از سطح محصول: یک مجموعه شامل آزمونه‌ها با مساحت سطح کل 2888 cm2 (به‌عنوان مثال 34 آزمونه با ابعاد 38×9×8/9 cm). |
8-2 آزمونهای بهداشت و ایمنی
آزمونهایی برای حجم مواد فرار منتشر شده:
مقدار فرمالدهید منتشر شده باید با استفاده از روش آزمون A (مطابق با روش الف زیربند 3-2-5) یا B (مطابق با روش ب زیربند 3-2-5) اندازه‌گیری شود.
الف- روش A (روش خشک‌کن)، مطابق با استاندارد 12460-4 ISO، باید غلظت فرمالدهید تا یک رقم اعشار محاسبه و میانگین مقادیر به‌دست‌آمده از دو مجموعه آزمونه تا یک رقم اعشار گرد شود.
ب- روش ب (روش آزمون انتشار با روش محفظه)، مطابق با استاندارد 16000-3 ISO و استاندارد 16000-9 ISO، باید نرخ انتشار فرمالدهید به نزدیکترین عدد صحیح کل محاسبه شود. این شرایط آزمون را میتوان با روشهای آزمونی که تاکنون در کشور تدوین شدهاند، تطبیق داد. علاوه بر این، نتایج هر روش آزمون را نمیتوان با نتایج روش دیگر مقایسه کرد.
برای اندازه‌گیری حجم تولوئن، زایلن، اتیل‌بنزن و استایرن منتشر شده آزمونها باید مطابق با استاندارد 16000-9 ISO انجام شود.
8-3 آزمون پاکسازی مواد سمی
آزمونه‌ها را در 1/3 لیتر آب مقطر در دمای 21°C به مدت 25 h غوطه‌ور کرده و سپس آنها را خارج کنید. مایع باقیمانده را به عنوان آزمونه مایع در نظر بگیرید. این آزمونه را براساس هر دو روش آزمون A (مطابق با روش الف زیربند 2-2-5) یا B (مطابق با روش ب زیربند 2-2-5) تحلیل کنید.
الف- روش A: مقدار کادمیم، سرب، سلنیوم، آرسنیک و کروم شش ظرفیتی پاکسازی شده باید مطابق با استاندارد 17294-2 ISO و مقدار جیوه پاکسازی شده مطابق با استاندارد 12846 ISO اندازه‌گیری شود.
ب- روش B: باید روش تجزیه‌ای استاندارد که امکان تعیین مناسب هر ماده سمی (کادمیم، سرب، سلنیوم، آرسنیک، کروم شش ظرفیتی و جیوه) را فراهم کند، اجرا شود.
همان فرآیند را بدون آزمونه، به‌عنوان یک آزمون شاهد انجام دهید. تفاوت بین نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آزمونه مایع و شاهد را محاسبه کنید.
11 نشانه‌گذاری
محصول یا بسته‌بندی باید به‌صورت زیر نشانه‌گذاری شوند، نشانه‌گذار در هر دسته هم قابل‌قبول است:
- نماد طبقهبند مقدار مواد بازیافتی؛
- درصد کسر جرمی مواد اولیه چوبی؛
- نماد بازیافت مواد اولیه پلاستیکی؛
- درصد کسر جرمی مواد اولیه پلاستیکی؛
- نماد طبقهبند به روش قالبگیری؛
- نمادها محل مورد کاربرد و کاربرد عمده؛
- سال و ماه تولید (یا مخفف)؛
- نام سازنده یا مخفف؛
- نوع مواد اولیه، همانطور که در شکل 3 با استفاده از جدول الف-3، جدول الف-2 و جدول ب-3 نشان داده شده است.
به‌عنوان مثال:
80R نماد طبقهبند مقدار مواد بازیافتی (طبق جدول 3)
40W کسر جرمی مواد خام چوبی (طبق زیر بند 3-9)
PP نماد نمایش مواد خام پلاستیکی (طبق زیر بند 1-9)
30 کسر جرمی مواد خام پلاستیکی (طبق زیر بند 2-9)
S نماد نمایش طبقهبندی توسط قالبگیری (طبق جدول 5)
-1EX نماد نشان‌دهنده سطح استفاده و استفاده اصلی (طبق جدول 9)
شکل -1 نشانه‌گذاری محتوای WPRC
11 گزارش
تولیدکننده باید گزارش آزمون عملکرد را در صورت درخواست کاربر ارائه دهد، همچنین موارد توصیف‌شده در بند 10 را به‌صورت جداگانه در قالب توافق‌شده بین طرفین هنگام درخواست کاربر گزارش دهد.
یادآوری- هدف از این بند این است که به کاربران اجازه دهد حتی پس از تحویل اطلاعات در مورد WPRC به دست آورند تا بازیافت‌های متعدد WPRC را تسهیل کنند.
پیوست الف (الزامی) – طبقهبندی مواد اولیه چوبی به عنوان مواد بازیافتی
در جدول الف-1 مواد اولیه چوبی یا مشابه و در جدول الف-2 انواع مواد اولیه چوبی اصلی (و مشابه) که به‌عنوان مواد بازیافتی پذیرفته شدهاند، ارائه شده است.
| جدول الف-1- مواد اولیه چوبی یا مشابه که به عنوان مواد بازیافتی پذیرفته شده اند |
|---|
| گروه طبقهبندی: باقیمانده‌ها از ساخت و ساز – نوع مواد بازیافتی: پسماندها ساخت و ساز/ ساختمانی |
| شاخه‌ها هرس |
| باقیمانده‌ها از صنعت: پسماندها کارخانه و الوار |
| بقایا گیاهی |
| پسماندها تولید کاغذ |
| باقیمانده‌ها از جنگلداری: تنه‌ساز جنگل، بامبو، پسماندها باقیمانده از جنگلداری |
| باقیمانده‌ها از کشاورزی: پسماندها باقیمانده از کشاورز |
| باقیمانده‌ها از تدارکات: پسماندها باقیمانده از پشتیبانی |
| سایر موارد: پسماندها خانگی و دفاتر تجاری |
جدول الف-2 انواع مواد اولیه چوبی اصلی (و مشابه) که به عنوان مواد بازیافتی پذیرفته شدهاند، فهرست نزدیک به منابع عمده پسماندها را ارائه میدهد (ساختمان، کارخانه، کشاورزی، جنگلداری و غیره).
پیوست ب (آگاهی‌دهنده) – طبقهبندی مواد اولیه پلاستیکی به‌عنوان مواد بازیافتی
در جدول ب-1 فهرست مواد اولیه پلاستیکی ارائه شده است.
| جدول ب-1- مواد اولیه پلاستیکی |
|---|
| گروه طبقهبندی: پلاستیکها برای کاربرد عمومی – نام مواد اولیه: PMMA (پلی‌متیل متاکریلات), PVC (پلی‌وینیل کلراید), PP (پلی‌پروپیلن), PE (پلی‌اتیلن), PET (پلی‌اتیلن ترفتالات), PS (پلی‌استایرن), SAN (استایرن/آکریلونیتریل), SP (پلی‌استر اشباع شده), ABS (آکریلونیتریل/بوتادین/استایرن) |
| گروه: پلاستیکهای مهندسی – PC (پلی‌کربنات), PA (پلی‌آمید), PPE (پلی‌فنیلن اتر) |
| سایر پلاستیکها: PC/ABS آلیاژ، ABSهای مقاوم در برابر ضربه (ACS, AES, ASA)، EPDM/PP، EVAC، PB، MABS، PTFE، PLA |
بدون دیدگاه