4 تجهیزات، مواد و معرفها
4.1 دستگاه مکانیکی مناسب، متشکل از یک حمام آب که دارای محور چرخانی است و بهصورت شعاعی، ظروف فولادی زنگنزن با قطر (75 ± 5) mm، ارتفاع (125 ± 10) mm و ظرفیت (550 ± 50) ml را نگه میدارد؛ بهگونهای که کف ظروف در فاصله (45 ± 10) mm از مرکز محور قرار داشته باشد.
مجموعه محور/ظرف با فرکانس (40 ± 2) min−1 میچرخد. دمای حمام آب بهصورت ترموستاتیک کنترل میشود تا دمای محلول آزمون را در دمای تعیینشده ±2 °C حفظ کند.
برای این آزمون میتوان از دستگاههای مکانیکی دیگری نیز استفاده کرد، مشروط بر اینکه نتایج حاصل با نتایج بهدستآمده از دستگاه توصیفشده یکسان باشد.
4.2 گویهای فولادی غیرقابلخوردگی (فولاد زنگنزن)، با قطر تقریبی 6 mm.
4.3 پارچههای مجاور (مطابق ISO 105-A01). یکی از گزینههای 4.3.1 یا 4.3.2 را استفاده کنید.
یادداشت: بهدلیل کاهش تولید، ممکن است دسترسی به استات ریسیده محدود باشد.
4.3.1 پارچه مجاور چندالیافی، مطابق با ISO 105-F10 و مناسب با دمای مورد استفاده:
⎯ پارچه مجاور چندالیافی [DW1)] حاوی پشم و استات (آزمونها در دماهای 40 °C و 50 °C و در برخی موارد، که باید در گزارش آزمون ذکر شود، در دمای 60 °C)؛
⎯ پارچه مجاور چندالیافی [TV2)] فاقد پشم و استات (در برخی آزمونها در دمای 60 °C و در تمام آزمونها در دماهای 70 °C و 95 °C). هنگام استفاده از پارچه چندالیافی حاوی پشم باید ملاحظات لازم در نظر گرفته شود، زیرا ترکیب دما و پربورات سدیم در دمای 60 °C ممکن است برای پشم زیانآور باشد.
4.3.2 دو پارچه مجاور تکالیافی، مطابق با استانداردهای مربوطه ISO 105-F01 تا F07. یکی از پارچههای مجاور باید از همان نوع الیاف پارچه مورد آزمون ساخته شده باشد یا، در مورد مخلوطها، از الیافی باشد که بیشترین سهم را دارد؛ قطعه دوم باید از الیافی باشد که در جدول 1 مشخص شده است یا، در مورد مخلوطها، از نوع الیافی باشد که از نظر میزان غالببودن در رتبه دوم قرار دارد، یا بهگونهای که بهصورت دیگری مشخص شده است.
4.3.3 در صورت نیاز، پارچهای غیرقابلرنگرزی (برای مثال پلیپروپیلن).
4.4 شوینده فاقد سفیدکننده نوری (WOB).
4.4.1 محلول شوینده.
بهدلیل احتمال ناهمگنبودن پودر شوینده، باید حداقل 1 لیتر محلول شوینده تهیه شود.
میتوان از هر یک از شویندههای بندهای 4.4.2 یا 4.4.3 استفاده کرد.
4.4.2 شوینده مرجع استاندارد AATCC3) 1993، نوع WOB.
این شوینده کمکف است؛ مواد فعال سطحی تشکیلدهنده شوینده آنیونی هستند و مقدار کمی ماده غیریونی نیز دارد و زیستتخریبپذیر است. ویژگیها و ترکیب آن در جدول 2 ارائه شده است.
4.4.3 شوینده ECE4) حاوی فسفات.
در کشورهایی که استفاده از پربوراتها در شستوشو مرسوم است، میتوان از شوینده مرجع ECE برای آزمون ثبات رنگ، فاقد سفیدکننده نوری، استفاده کرد. ترکیب اسمی شوینده ECE حاوی فسفات در جدول 3 ارائه شده است.
یادداشت: اطلاعات مربوط به دسترسی به این شوینده را میتوان از سازمانهای ملی استاندارد دریافت کرد.
4.5 در صورت نیاز، کربنات سدیم (Na2CO3).
4.6 محلول هیپوکلریت سدیم یا محلول هیپوکلریت لیتیوم.
مقدار pH و میزان کلر موجود در تعداد زیادی از محلولهای تجاری هیپوکلریت سدیم (NaOCl) متفاوت است و از pH 9,8 تا pH 12,8 و مقدار Cl2 آنها از 40 g/l تا 160 g/l تغییر میکند. مقدار واقعی کلر موجود باید پیش از استفاده تعیین شود و روش زیر پیشنهاد میگردد.
یک مقدار 1,00 ml از محلول مادر هیپوکلریت سدیم را با پیپت به یک ارلن مخروطی منتقل کرده و با آب گرید 3 (4.8) به حجم 100 ml برسانید. 20 ml محلول اسید سولفوریک (H2SO4) با غلظت 294 g/l و 6 ml محلول یدید پتاسیم (Kl) با غلظت 120 g/l اضافه کنید. با استفاده از محلول حجمی استاندارد تیوسولفات سدیم، c(Na2S2O3·5H2O) = 0,1 mol/l، تیتر کنید. مقدار کلر موجود (Cl2) بهصورت درصد جرمی، از فرمول زیر بهدست میآید:
4.7 در صورت نیاز، پربورات سدیم تتراهیدرات (NaBO3·4H2O).
4.8 آب گرید 3، مطابق با ISO 3696.
4.9 مقیاس خاکستری برای ارزیابی تغییر رنگ، مطابق با ISO 105-A02.
4.10 مقیاس خاکستری برای ارزیابی لکهگذاری، مطابق با ISO 105-A03.
4.11 اسپکتروفتومتر یا کالریمتر برای ارزیابی تغییر رنگ و لکهگذاری، مطابق با ISO 105-A04 و ISO 105-A05.
4.12 در صورت نیاز برای عملیات اسیدیکردن، محلول اسید استیک حاوی 0,2 g اسید استیک گلاسیال در هر لیتر.
5 نمونه آزمون
5.1 اگر منسوج مورد آزمون پارچه باشد، یکی از روشهای زیر را انجام دهید:
الف) یک نمونه آزمون با ابعاد (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm را با دوختن در امتداد یکی از لبههای کوتاه، به قطعهای از پارچه مجاور چندالیافی (4.3.1) با ابعاد (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm متصل کنید؛ بهگونهای که پارچه مجاور چندالیافی در مجاورت رویه نمونه آزمون قرار گیرد، یا
ب) یک نمونه آزمون با ابعاد (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm را با دوختن در امتداد یکی از لبههای کوتاه، بین دو پارچه مجاور تکالیافی (4.3.2) متصل کنید.
5.2 نخ را میتوان بهصورت پارچه بافت و در همین حالت آزمون کرد. در صورتی که نخ یا الیاف آزاد مورد آزمون باشند، جرمی از نخ یا الیاف آزاد تقریباً برابر با نصف جرم مجموع پارچههای مجاور بردارید و یکی از روشهای زیر را انجام دهید: الف) آن را بین یک قطعه پارچه چندالیافی (4.3.1) با ابعاد (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm و یک قطعه پارچه غیرقابلرنگرزی (4.3.3) با ابعاد (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm قرار داده و هر چهار طرف آنها را بدوزید (مطابق ISO 105-A01)، یا
ب) آن را بین قطعاتی با ابعاد (100 ± 2) mm × (40 ± 2) mm از دو پارچه تکالیافی مشخصشده (4.3.2) قرار داده و هر چهار طرف آنها را بدوزید.
6 روشهای آزمون
6.1 محلول شستوشو را با حلکردن 4 g شوینده در هر لیتر آب (4.8) تهیه کنید. برای تمام آزمونهای C، D یا E، pH را مطابق جدول 4 با افزودن تقریباً 1 g کربنات سدیم به ازای هر لیتر محلول تنظیم کنید. محلول باید پیش از اندازهگیری pH تا دمای 20 °C خنک شود. برای آزمونهای A و B، تنظیم pH لازم نیست.
6.2 برای آزمونهایی که در آنها از پربورات (4.7) استفاده میشود، محلول شستوشو حاوی پربورات را هنگام استفاده، با گرمکردن محلول تا حداکثر دمای 60 °C و بهمدت حداکثر 30 min، تهیه کنید.
6.3 برای آزمونهای D3S و D3M، مقدار کافی از محلول هیپوکلریت سدیم (4.6) یا محلول هیپوکلریت لیتیوم (4.6) را به محلول شستوشو اضافه کنید تا غلظت کلر موجود مشخصشده در جدول 4 تأمین شود.
6.4 حجم محلول شستوشوی مشخصشده در جدول 4 را به هر ظرف فولادی زنگنزن (4.1) اضافه کنید. بهجز در آزمونهای D2S و E2S، دمای محلول را در محدوده ±2 °C از دمای مشخصشده تنظیم کنید و سپس نمونه آزمون را به همراه تعداد مشخصشده گویهای فولادی (4.2) در ظرف قرار دهید. در ظرف را ببندید و دستگاه را در دما و بهمدت مشخصشده در جدول 4 به کار اندازید.
6.5 برای آزمونهای D2S و E2S، نمونه آزمون را در دمای تقریباً 60 °C داخل ظرف قرار دهید، در ظرف را ببندید و دما را در مدت حداکثر 10 min به محدوده ±2 °C از دمای مشخصشده برسانید. زمانگیری آزمون را بلافاصله پس از بستهشدن ظرف آغاز کنید. دستگاه را در دما و بهمدت مشخصشده در جدول 4 به کار اندازید.
6.6 برای تمام آزمونها، نمونه آزمون مرکب را در پایان شستوشو خارج کرده و آن را دو بار، هر بار بهمدت 1 min، در دو بخش جداگانه 100 ml آب (4.8) با دمای 40 °C آبکشی کنید.
6.7 در کشورهایی که اسیدیکردن در پایان عملیات شستوشو مرسوم است، میتوان عملیات اختیاری زیر را انجام داد.
هر نمونه آزمون مرکب را بهمدت 1 min در 100 ml معرف اسید استیک (4.12) و در دمای 30 °C قرار دهید. سپس هر نمونه آزمون مرکب را بهمدت 1 min در 100 ml آب (4.8) و در دمای 30 °C آبکشی کنید.
6.8 برای تمام روشها، آب اضافی را از نمونه آزمون مرکب خارج کنید.
6.9 برای تمام روشها، نمونه آزمون را با آویزانکردن در هوا و در دمایی که از 60 °C بیشتر نباشد خشک کنید؛ بهگونهای که بخشهای آن فقط در محل خط دوخت با یکدیگر تماس داشته باشند.
6.10 تغییر رنگ نمونه آزمون و لکهگذاری پارچه مجاور را با استفاده از مقیاسهای خاکستری (4.9 و 4.10) یا بهصورت دستگاهی ارزیابی کنید (مطابق ISO 105-A04 و ISO 105-A05).
6.11 اگر آزمون در دماهایی غیر از دماهای فهرستشده در روش انجام شود، این موضوع باید ابتدا بین طرفهای ذینفع توافق شده و در گزارش بهطور کامل درج شود [7 j)].
دستگاه آزمون ثبات رنگ مطابق با ISO 105-C06
- توان 12 KW
- شامل 8 محفظه
- کنترل دمای PID
- مجهز به تایمر دیجیتال
- محفظه SS304
- سرعت چرخش محور 40rpm
- 8 محفظه با ظرفیت 550ml
- مواد شیمیایی و تجهیزات آمادهسازی نمونه شامل دستگاه نیست