6 تجهیزات
6.1 میکروتوم—استفاده از میکروتوم چرخشی یا سورتمهای مجهز به گیره نمونه و نگهدارنده تیغه الزامی است. استفاده از تیغههای فولادی توصیه میشود؛ بااینحال، تیغههای شیشهای نیز ممکن است مناسب باشند.
6.2 لوازم جانبی میکروتوم—استفاده از روانکننده، پوشش محافظ در برابر گردوغبار و پنس توصیه میشود.
6.3 میکروسکوپ—استفاده از میکروسکوپ نوری با مشاهده دوچشمی (در صورت تهیه میکروگراف، از نوع سهچشمی) توصیه میشود. این میکروسکوپ باید دارای میز متحرک نمونه آزمون باشد. عدسیها باید شامل دو چشمی میدانگسترده 10× و عدسیهای شیئی در محدوده 5 تا 20× باشند. با در نظر گرفتن اصلاحات لوله میکروسکوپ، عدسیهای شیئی باید بهگونهای انتخاب شوند که بزرگنمایی نهایی در محدوده 50 تا 200× فراهم شود.
6.4 لوازم جانبی میکروسکوپ—استفاده از رتیکل کالیبره (میکرومتر چشمی) که در یکی از چشمیها، بین عدسی چشمی و عدسی شیئی قرار میگیرد، الزامی است.
6.5 منبع نور—استفاده از منبع نور سفید خارجی با شدت قابلتنظیم الزامی است.
6.6 لامهای میکروسکوپ و لاملها، الزامی هستند. 6.7 استفاده از سیمان بالزام یا جایگزین شفاف و مناسب (برای مثال، لاک ناخن شفاف) الزامی است (یادداشت 2).
یادداشت 2—این محیط شفاف و چسبنده نباید مقطع نازک را حل کند یا با آن برهمکنش شیمیایی دیگری داشته باشد.
6.8 برای ایجاد میدان دید تصادفی (Rf)، یک لامل میکروسکوپ آماده کنید. از نقطه مرکزی لام، در هر دو طرف و به فاصله 5 mm علامتگذاری کنید. با استفاده از خطکش و قلم حکاکی شیشه، در محل علامتها دو خط موازی در امتداد طول لام رسم کنید. از هر یک از این خطوط به سمت قسمت بیرونی لام، 3.2 mm اندازهگیری و علامتگذاری کنید. خطوط موازی دیگری را در امتداد خطوط اولیه حک کنید. لامل آمادهشده باید مطابق شکل 1 باشد.
یادداشت 3—برای ساخت لام میدان دید تصادفی میتوان از روشهای دیگری نیز استفاده کرد، مشروط بر اینکه دو دهانه 3.2 mm برای میدان دید تصادفی در محل مناسب قرار گرفته باشند.
6.9 لامل میکروسکوپ باید هماندازه لامهایی باشد که نمونههای آزمون روی آنها قرار میگیرند. خطوط موازی باید امکان مشاهده همه نمونههای آزمون را پس از قرارگیری فراهم کنند.
7 روش اجرا
7.1 نمونهبرداری—برای هر ماده ژئوسنتتیکی مورد آزمون، پنج نمونه بهصورت تصادفی از سراسر عرض رول (در صورت کاربرد) انتخاب میشود. هر یک از نمونههای ژئوممبران باید تقریباً 2.54 cm (1 in.) باشد. نمونههای ژئونت بهصورت تصادفی از پنج رشته در سراسر عرض رول انتخاب میشوند. نمونههای ژئوگرید بهصورت تصادفی از پنج گره در سراسر عرض رول انتخاب میشوند. لوله و اجزای پلیالفینی نمونههای ژئوکامپوزیت نیز بهصورت تصادفی انتخاب میشوند.
7.2 آمادهسازی نمونه آزمون—با استفاده از میکروتوم، از هر نمونه آزمون ژئوممبران یک مقطع میکروسکوپی در جهت عرضی دستگاه آماده کنید (یادداشت 2 را ببینید). نمونههای آزمون مواد ژئوسنتتیکی غیرجهتدار را میتوان بدون توجه به جهت فرایند آماده کرد. استفاده از اسپری سختکننده تترافلوئورواتان به برشگیری میکروتومی بیشتر مواد کمک میکند و از پخششدن دوده یا سایر اجزای تشکیلدهنده در نمونه جلوگیری میکند. از اسپری تترافلوئورواتان برای سختکردن نمونه تا دمای −15 °C پیش از برشگیری میکروتومی نمونههای آزمون استفاده میشود.
یادداشت 4—برخی مواد بسیار انعطافپذیر یا الاستومری (برای مثال، پلیاتیلن بسیار انعطافپذیر) ممکن است به برشگیری میکروسکوپی در شرایط دمای پایین نیاز داشته باشند. در این موارد، نمونه مورد برشگیری میکروسکوپی، چاقوی میکروتوم و گیره نمونه را میتوان بهمدت تقریباً 15 min یا تا زمانی که نمونه آزمون، چاقو و گیره به دمای تقریبی −30 °C برسند، بهطور آزاد در یخ خشک خردشده قرار داد. دستگاه میکروتوم باید بهگونهای نصب شود که نمونه آزمون در محل خود محکم شده و طی 1 تا 5 min پس از خارجکردن از یخ خشک، مقطع نازک از آن تهیه شود. پیش از برشگیری میکروسکوپی میتوان با پاشش تترافلوئورواتان، نمونه را سخت کرد. در صورتی که به پلاستیک آسیبی وارد نشود، استفاده از روشهای دیگر برای منجمدکردن نمونه نیز قابلقبول است.
7.3 هر مقطع نازک باید (1) بهاندازه کافی نازک باشد (با ضخامت 8 تا 20 µm) تا عبور مناسب نور را امکانپذیر کند و در نتیجه، تجمعهای دوده در حین میکروسکوپی بهراحتی بررسی شوند؛ و (2) فاقد عیوب عمده، مانند شیارهای ایجادشده در اثر لبپریدگی یا کندی چاقو، یا قسمتهای پارهشده و تغییرشکلیافته ناشی از اعمال تنش بیشازحد یا جابهجایی خشن باشد (یادداشت 5 را ببینید). هر مقطع نازک جداشده را با استفاده از یک محیط چسبنده شفاف مناسب، بین یک لام میکروسکوپ و یک لامل نصب کنید.
یادداشت 5—از آنجا که مقاطع نازک با ضخامت ≥20 µm معمولاً برای عبور مناسب نور از میان مقطع بیشازحد ضخیم هستند، ضخامت مقاطع نازک باید 10 تا 15 µm باشد. این مقاطع نازک معمولاً جمع میشوند و در نتیجه جابهجایی آنها دشوار است. استفاده از روغن هونینگ سبک روی چاقو کمک میکند نمونه آزمون به تیغه بچسبد و بهراحتی از تیغه جدا شده و روی شیشه لام قرار گیرد.
7.3.1 روی هر لام، پنج نمونه آزمون نصب کنید. لامل میکروسکوپ را روی پنج نمونه آزمون قرار دهید. لامل باید بهگونهای قرار گیرد که برای هر نمونه آزمون یک ناحیه قابل مشاهده وجود داشته باشد. بخشی از نمونههای آزمون که توسط دو ناحیه دید موازی 3.2 mm لامل در معرض دید قرار میگیرد، میدان دید تصادفی (Rf) محسوب میشود. (شکل 1 را ببینید.)
7.4 تنظیم میکروسکوپ—میکروسکوپ را برای میکروسکوپی با نور عبوری آماده کنید و رتیکل کالیبره را بین یکی از عدسیهای چشمی و عدسی شیئی قرار دهید.
7.5 لامل میکروسکوپ را (مطابق شکل 1) روی مقاطع نازک نصبشده قرار دهید.
7.6 انتخاب میدان دید تصادفی (Rf)—پیش از اقدام به بررسی دقیق و میکروسکوپی مقطع نازک، مقطع نازک نصبشده را روی میز میکروسکوپ، بین منبع نور و عدسی شیئی، قرار دهید. لامل میکروسکوپ را روی مقطع نازک نصبشده قرار دهید، بهگونهای که هر یک از میدانهای دید، مقطع نازک را بهطور کامل پوشش دهد. ناحیهای از مقطع نازک که درون هر یک از قسمتهای موازی لامل میکروسکوپ قرار میگیرد، میدان دید تصادفی یا (Rf) نامیده میشود.
7.7 ارزیابی میکروسکوپی—هر (Rf) را بهصورت میکروسکوپی بررسی و بزرگترین تجمع دوده یا ناخالصی را تعیین کنید. اگر میکروسکوپ روی 100× تنظیم نیست، عدسی شیئیای را انتخاب کنید که امکان مشاهده با بزرگنمایی 100× را فراهم کند. مساحت تجمع یا ناخالصی را محاسبه کنید. محاسبه تجمعهای غیـرکروی بر اساس مساحت قطری بهترین برازش انجام میشود.
7.8 تکرار—مراحل ارائهشده در 7.5 و 7.6 را تکرار کنید تا ده قرائت ثبت شود. از هر یک از حداقل پنج مقطع نازک، بیش از دو (Rf) برداشت نشود (یادداشت 6).
یادداشت 6—اگر نمونههای آزمون برخی محصولات ژئوسنتتیکی بهاندازه کافی طولانی نباشند تا با قرارگیری پوشش شیشهای، دو میدان دید تصادفی کامل (Rf) فراهم کنند، باید نمونههای آزمون اضافی آماده شوند تا شرط ده قرائت برآورده شود.
7.9 هر ده قرائت (محاسبه) بهدستآمده را ثبت کرده و نتیجه را با گرد کردن به نزدیکترین عدد صحیح گزارش کنید.
8 گزارشدهی
8.1 نمونه یا نمونههای مربوط به ماده یا محصول آزمونشده را، شامل نوع نمونه، منشأ و کد سازنده یا شماره بچ، شناسایی کنید.
8.2 روش آمادهسازی نمونههای آزمون (یعنی میکروتوم، نمونه آزمون منجمد، نمونه آزمون گرمشده و غیره).
8.3 هر ده محاسبه (Rf) بهدستآمده را با تقریب نزدیکترین عدد صحیح گزارش کنید.